Kişilik, bireyin iç ve dış dinamiklerinin yapılaşmasından doğru diğer insanlardan ayıran temel ayırt edici, tutarlı ve gerçekçi ilişki özellikleridir.
Kişilik birçok kavramı içermektedir. Aralarındaki etkileşim ve örüntüler, bu örüntüler arasındaki sistemsel ilişki, kişiliğin çeşitli betimlemelerini içermektedir.
Kişiliğin esas üç dinamiği: İd, Ego, Süperego’dur.
Aslında bu üç yapıyı anlamak, hayattaki birçok durumu anlamak demektir.
-
İd: İlkel, kaba, dürtü ve arzuları içeren birim. Haz odaklıdır.
-
Ego: İd’in kulağını çeken, “dur bir dakika” diyen, çatışmayı yöneten kısımdır. Savunma mekanizmaları burada devreye girer.
-
Süperego: Toplumsal ve içsel süzgeci temsil eder.
Ego, id ve süperego arasında uyum ne kadar fazlaysa, rahatsızlıklar da o kadar az olur.
Ego gelişmiş, tutarlı ve yapılaşmışsa kişilik daha organize olur.
Bilinç ve Bilinçaltı
Bu 3 yapı (id, ego, süperego) hem bilinçte hem bilinçaltında yaşar.
-
Bilinç: Görünen, bilinen, hatırlanan kısımlar
-
Bilinçaltı: Arzular, istekler, bastırılan duygular
Savunma Mekanizmaları, ego’nun kaygıyı denetim altına almak için geliştirdiği taktiklerdir.
Kişiliğin Gelişimi (Freud’un psikoseksüel aşamaları)
-
Oral dönem: Sevilme, onaylanma, kabul görme ve duygusal beslenme
-
Anal dönem: Tutma-bırakma, alma-verme dengesi, inatçılık
-
Fallik dönem: Cinsel organlarla ilgili keşif
-
Latent dönem (6-10 yaş): Cinselliğin uyku evresi
-
Genital dönem (ergenlik): Cinselliğin yeniden aktif olduğu dönem
Kişilik Bozuklukları
Kişilik bozuklukları şu 3 kritere göre değerlendirilir:
-
Gerçeği değerlendirme yetisi (nesne ilişkileri, ahlaki değerler, saldırganlık)
-
Kimlik bütünlüğü (kararlı, tutarlı, bütünlüklü kimlik)
-
Savunma mekanizmaları (bilinçaltındaki çatışmalara göre şekillenir)
DSM’ye göre kişilik bozuklukları 3 kümeye ayrılır:
-
A Kümesi: Paranoid KB, Şizotipal KB, Şizoid KB
-
B Kümesi: Antisosyal KB, Histriyonik KB, Borderline KB, Narsisistik KB
-
C Kümesi: Kaçıngan KB, Bağımlı KB, Obsesif-Kompulsif KB
