Freud’un Torunu ve Fort/Da Oyunu Üzerine
Fort/Da oyunu, annenin gidip gelmesinin simgesel tekrarıdır. Ancak bu, basit bir şekilde anneyi geri çağırma veya bir ihtiyaç dışavurumu değildir. Tekrarlanan, öznede bir bölünmeye (Spaltung) neden olan annenin gidişidir. Çocuk bu yokluğu “ya burada, ya orada” oyunu üzerinden deneyimler.
Tukhe ve Travma
-
Tukhe, gerçekle karşılaşma anıdır.
-
Rastlantı sonucu gibi görünse de, aslında her seferinde ıskalanan bir buluşmadır.
-
Bu nedenle psikanalizde travma, tam da bu “ıska” üzerinden kavranır.
Gerçeklik ne kadar ilerlerse ilerlesin, gerçeğin bir parçası haz ilkesinin sınırlarında askıda kalır. Şairin sözüyle, “askıda bir çığ” gibidir.
Yanıyorum Baba, Görmüyor musun?
Freud’un aktardığı bu rüya:
-
Bir baba, ölmüş çocuğunun başında mumların ışığında yaşlı bir bekçi bırakır.
-
Uykuya daldığında çocuğunu rüyasında görür; çocuk onu kolundan çekerek “Baba, görmüyor musun yanıyorum?” der.
-
Uyanan baba yan odaya koşar ve gerçekten de mumlardan biri çocuğun bedenini tutuşturmuştur.
🔹 Bu örnek, travmatik buluşmanın sadece rüyada gerçekleşebilirliğini ve arzu ile kaybın eşsiz bağını ortaya koyar.
Lacan’ın Yorumu
-
19 Şubat 1964: Lacan, Tukhe’nin özünü “gerçekleşmeyen buluşma” olarak açıklar. Tekrar, tam da bu ıskalamanın etrafında döner.
-
15 Nisan 1964: Lacan, aktarım üzerinden bilinçdışının sözle özne üzerinde yarattığı etkilerden bahseder.
-
26 Şubat 1964: Tukhe kavramını, “tesadüfîlik (tşik)” ile açıklığa kavuşturur; psikanalitik süreçte tesadüfiliğin merkezi önemini vurgular.
Freud için tekrar, konuşarak çözümlenebilir bir işleyiştir.
Lacan için ise, travmaya öznel bir cevap olarak deliğin sembolikleştirilmesi mümkündür.
Travma, Tekrar ve Öznel Yanıt
-
Tekrar, kaçırılan buluşmanın (Tukhe) etrafında döner.
-
Analitik tekrarın merkezinde ıskalama işlevi vardır.
-
Travma, öznenin verdiği öznel cevapla birlikte semptom, fantezi ve rüya alanlarında kendini gösterir.
Son Not
-
Tukhe, Antik Çağ’ın kader, şans ve beklenmedik olayların tanrıçası Tyche’den türemiştir.
-
Bu kavram, Lacan’ın psikanalizde travma ve tekrar anlayışının merkezinde yer alır.
Kaynak
-
Psikanalizde Dört Temel Kavram – 12 Şubat 1964 Seminer Notları
-
Lacancı Forum Psikanaliz Derneği Eğitim Yılı (23 Şubat sunumu için özetlenmiştir).
