Sapkınlık meselesi, yani annenin arzusuna olan arzusuyla kurulan bir ilişkide – annenin imgesel arzu nesnesiyle nasıl özdeşleştiğini kavramayla ilişkilidir. J. Lacan – Écrits
-
yüzyılın dini-ahlaki söyleminde “günahkâr” olarak damgalanan davranışlar, Freud’la birlikte tıbbî-psikiyatrik bir çerçeveye oturdu. Artık “ahlaksız” değil, “hasta” olarak görülen sapkınlık, Freud’un Üç Deneme’sinde (1905) insan cinselliğinin evrensel ve çok biçimli bir eğilimi olarak tanımlandı. Çocukluktaki cinsel keşiflerin yetişkin sapkınlıklarla benzerliği, bu olguyu patolojik bir istisna değil, yapısal bir olasılık haline getirdi.
Lacan için sapkınlık, nevroz ve psikozla aynı düzlemde bir öznel yapıdır.
-
Nevrotik: bastırma yapar.
-
Psikotik: forclusion (dışlama) yaşar.
-
Sapkın: inkâr (disavowal) mekanizmasını kullanır.
Freud’un **”kastrasyon kaygısı”**nı Lacan yeniden yorumlar: Sapkın özne, annenin fallik eksikliğini hem kabul eder (“annenin penisi yoktur”) hem de reddeder (“ama aslında vardır”). Bu çelişki, sapkın yapının temel dinamiğidir.
Sapkınlığın Kökeni: Anne, Baba ve Travma
Normal Oidipal süreçte, baba figürü annenin arzusunu düzenleyerek çocuğun simgesel düzene geçişini sağlar. Sapkınlıkta ise baba işlevi zayıftır; anne çocuğu kendi arzusunun nesnesi olarak sabitler. Çocuk, annenin “fallik tamamlayıcısı” haline gelir ve ayrışma gerçekleşmez.
Sapkın özne, Öteki’nin eksikliğini tanımaz. Onun için dünya, kendi kurallarıyla işleyen bir sahnedir. Nevrotik şüpheyle değil, kesin bir inançla hareket eder.
-
Mazoşist: “Öteki için her şeyi feda ediyorum” der ama aslında kontrolü elinde tutar.
-
Fetişist: Nesnenin büyüsüyle kastrasyon gerçeğini askıya alır.
Klinik Boyut: Senaryo, Tekrarlama ve Güvensizlik
-
Senaryo Canlandırma: Sapkın eylem, geçmiş travmayı aktif olarak tekrar eder.
-
Kontrol Takıntısı: Öteki’nin jouissance’ı üzerinde mutlak hakimiyet kurma çabası.
-
Temel Güvensizlik: Baba işlevinin eksikliği, sapkını sürekli bir “yasasız” durumda bırakır.
Lacan’a göre sapkınlık, Öteki’nin jouissance’ına hizmet eden bir sunumdur (X. Seminer). Ancak bu sunum bir kandırmacadır: Sapkın, kendi arzusunu Öteki’nin arzusunun ardına gizler.
Yasayı Reddeden Özne
Sapkınlık, nevroz ve psikozun aksine, yasayı inkâr ederken onun yerine kendi yasasını koyan bir yapıdır.
Lacancı psikanaliz, bu yapıyı ahlaki veya tıbbi bir kategori olarak değil, arzunun ve dilin sınırlarındaki bir varoluş stratejisi olarak okur.
Metinler:
-
Paul Verhaeghe – On Being Normal And Other Disorders (2004) – Perversiyon
-
Bruce Fink – Lacancı Psikanalize Giriş (1997) – Pervert
-
Lacancı Forum Psikanaliz Derneği Eğitim Yılı içinde sunulmuş olup, kişisel site için özetlenmiştir.
